baner-mini
 
Home Dlaczego OZE Regulacje prawne

Regulacje prawne

Jednym z pierwszych dokumentów międzynarodowych, który dał podstawy do rozwoju odnawialnych źródeł energii jest uzupełnienie ramowej konwencji Narodów Zjednoczonych w sprawie zmian klimatu określane jako Protokół z Kioto. Traktat został wynegocjowany na konferencji w Kioto w grudniu 1997, a wszedł w życie 16 lutego 2005 roku w trzy miesiące po ratyfikowaniu go przez Rosję. Jest to jeden z najważniejszych międzynarodowych instrumentów prawnych mających na celu walkę ze zmianami klimatu i globalnym ociepleniem. Zawiera zobowiązania państw uprzemysłowionych do ograniczenia emisji gazów cieplarnianych odpowiedzialnych za globalne ocieplenie. Całkowite emisje krajów rozwiniętych muszą być ograniczone o co najmniej 5% w latach 2008–2012 w stosunku do poziomu z 1990 r1.

W tym samym czasie (1996 r.) Komisja Europejska przyjęła Zieloną Księgę „Ku Europejskiej strategii bezpieczeństwa energetycznego”.  Dokument ten przedstawiał sytuację energetyczną Europy i zwracał szczególną uwagę na uzależnienie od zewnętrznych dostaw surowców energetycznych i wysoki poziom emisji gazów cieplarnianych z tego sektora. Pokłosiem tego dokumentu była opracowana w 1997 r. Biała Księga „Energia dla przyszłości : odnawialne źródła energii”. Dokument ten zakładał, że do 2010 r. kraje członkowskie UE uzyskają 12% udział energii ze źródeł odnawialnych w bilansie paliwowo energetycznym.
Dokumentem wdrażającym zapisy zawarte w Białej Księdze była opublikowana 27 września 2001 r. Dyrektywa 2001/77/WE w sprawie wspierania produkcji na rynku wewnętrznym energii elektrycznej wytwarzanej ze źródeł odnawialnych. Dyrektywa zakładała wspieranie zwiększania udziału odnawialnych źródeł energii w produkcji energii elektrycznej na wewnętrzny rynek oraz stworzenia podstaw dla opracowania przyszłych ram Wspólnoty w omawianym przedmiocie.

Kolejnym dokumentem była Dyrektywą 2003/30/WE Parlamentu Europejskiego i Rady UE z dnia 8 maja 2003 roku, ,,w sprawie wspierania użycia w transporcie biopaliw lub innych paliw odnawialnych”. Dokument ten zakładał wspieranie promocji wykorzystania biopaliw oraz innych paliw odnawialnych w celu zastępowania oleju napędowego i benzyny zużywanych dotychczas w transporcie. Minimalne wykorzystanie biopaliw i innych paliw odnawialnych do celów transportowych w krajach członkowskich Unii Europejskiej miało wynosić 2% do 31 grudnia 2005 i 5,75% do 31 grudnia 2010.

W efekcie podjętych działań w dniu 8 marca 2006 r. przyjęta została Zielona Księga „Europejska strategia na rzecz zrównoważonej, konkurencyjnej i bezpiecznej energii”. Dokument ten podkreśla konieczność ograniczenia negatywnego wpływu energetyki na środowisko, głównie poprzez dywersyfikację źródeł energii, racjonalne jej wykorzystanie, pozyskiwanie energii ze źródeł odnawialnych oraz wzrost innowacyjności i rozwój technologii.

Komisja Europejska w dniu 5 czerwca 2009 r. opublikowała 6 aktów prawnych, które tworzą tzw. pakiet klimatyczno-energetyczny. Zaliczamy do nich:

  • Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/28/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE,
  • Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/29/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. zmieniającą dyrektywę 2003/87/WE w celu usprawnienia i rozszerzenia wspólnotowego systemu handlu uprawnieniami do emisji gazów cieplarnianych,
  • Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/30/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. zmieniająca dyrektywę 98/70/WE odnoszącą się do specyfikacji benzyny i olejów napędowych oraz wprowadzającą mechanizm monitorowania i ograniczania emisji gazów cieplarnianych oraz zmieniającą dyrektywę Rady 1999/32/WE odnoszącą się do specyfikacji paliw wykorzystywanych przez statki żeglugi śródlądowej oraz uchylająca dyrektywę 93/12/EWG,
  • Dyrektywę Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/31/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie geologicznego składowania dwutlenku węgla oraz zmieniająca dyrektywę Rady 85/337/EWG, Euratom, dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2000/60/WE, 2001/80/WE, 2004/35/WE, 2006/12/WE, 2008/1/WE i rozporządzenie (WE) nr 1013/2006,
  • Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 443/2009 z dnia 23 kwietnia 2009 r. określające normy emisji dla nowych samochodów osobowych w ramach zintegrowanego podejścia Wspólnoty na rzecz zmniejszenia emisji CO2 z lekkich pojazdów dostawczych,
  • Decyzję Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/406/WE z dnia 23 kwietnia 2009 r. w sprawie wysiłków podjętych przez państwa członkowskie, zmierzających do zmniejszenia emisji gazów cieplarnianych w celu realizacji do roku 2020 zobowiązań Wspólnoty dotyczących redukcji emisji gazów cieplarnianych.
Szczególnie istotna jest Dyrektywa 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniająca i w następstwie uchylająca dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE. Jest ona jednym z elementów Pakietu 3 x 20, który obliguje państwa członkowskie UE w perspektywie roku 2020 do realizacji następujących celów:
  1. zmniejszenie o 20% emisji gazów cieplarnianych w stosunku do poziomu z roku 1990;
  2. wzrost do 20% udziału energii ze źródeł odnawialnych w całkowitym zużyciu energii;
  3. wzrost o 20% efektywności wykorzystania energii (zmniejszenie zużycia).

Osiągnięcie 20% udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii brutto do roku 2020 dotyczy całej UE, a kraje członkowskie założyły cele indywidualne, który w przypadku Polski wynosi 15% i jest realizowany zgodnie z wyznaczoną w załączniku I do dyrektywy ścieżką.

Ponadto wszystkie państwa członkowskie zobowiązano do osiągnięcia udziału energii ze źródeł odnawialnych w końcowym zużyciu energii w transporcie na poziomie 10%.

Szczególnie istotnym elementem omawianej dyrektywy jest art. 17 – Kryteria zrównoważonego rozwoju w odniesieniu do biopaliw i biopłynów. Podstawowym kryterium zrównoważonego rozwoju w stosunku do OŹE w świetle obowiązującej dyrektywy jest ograniczenie emisji gazów cieplarnianych przy wykorzystaniu biopaliw i biopłynów o 35% do 01.04.2013 r., co najmniej o 50% do 01.01.2017 r. oraz 60% od 2018 r. dla nowych instalacji, które rozpoczną produkcję od początku 2017 r. Całość procesu emisji gazów cieplarnianych analizowana będzie dla pełnego cyklu produkcji biomasy zgodnie z określoną w dyrektywie metodyką. Dodatkowo, aby paliwo zostało uznane za odnawialne nie może ono pochodzić z obszarów cennych przyrodniczo, o wysokiej bioróżnorodności lub z gleb zasobnych w węgiel.

Do podstawowych regulacji i dokumentów dotyczących sektora OŹE w Polsce oraz wdrażających regulacje UE należy zaliczyć:
  1. Prawo energetyczne.
  2. Prawo gazowe.
  3. Prawo ochrony środowiska.
  4. Ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach.
  5. Ustawa o odpadach.
  6. Ustawa o nawozach i nawożeniu.
  7. Ustawa o biokomponentach i biopaliwach płynnych.
  8. Polityka energetyczna Państwa do roku 2030.
  9. Krajowy plan działania w zakresie energii ze źródeł odnawialnych.
  10. Kierunki rozwoju biogazowni rolniczych w Polsce w latach 2010-2020.
  11. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 14 sierpnia 2008 r. w sprawie szczegółowego zakresu obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia świadectw pochodzenia, uiszczenia opłaty zastępczej, zakupu energii elektrycznej i ciepła wytworzonych w odnawialnych źródłach energii oraz obowiązku potwierdzania danych dotyczących ilości energii elektrycznej wytworzonej w odnawialnym źródle energii.

Dodatkowo w przypadku rozwoju OŹE opartych o instalacje trwałe (np. biogazownie) inwestor/rolnik musi również respektować wymogi zawarte w prawie budowlanym i ustawie o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Przedstawione powyżej regulacje stanowią ogólne podstawy i nakreślają kierunki oraz ramy rozwoju pozyskania energii ze źródeł odnawialnych. W perspektywie większość z zawartych w nich unormowań zostanie zamieszczona w ustawie o odnawialnych źródłach energii, której kolejny projekt z dnia 26 lipca 2012 jest w trakcie konsultacji. Znaczna liczba komentarzy i uwag merytorycznych, jaka pojawiła się we wszystkich mediach, świadczy o dużym zainteresowaniu oraz zapotrzebowaniu społecznym w zakresie wdrożenia ustawy o OŹE. Powinna ona pozwolić na jasne sprecyzowanie zasad wytwarzania, przesyłania oraz subwencjonowania i kontroli procesu wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych.

W odniesieniu do rolnictwa zakres obowiązujących regulacji prawnych sprowadza się do Rozporządzenie WE 73/2009 z dnia 19 stycznia 2009 ustanawiające wspólne zasady dla systemów wsparcia bezpośredniego dla rolników w ramach wspólnej polityki rolnej i ustanawiające określone systemy wsparcia dla rolników, zmieniające rozporządzenia (WE) nr 1290/2005, (WE) nr 247/2006, (WE) nr 378/2007 oraz uchylające rozporządzenie (WE) nr 1782/2003, które dotyczy warunków prowadzenia produkcji rolniczej w tym na cele energetyczne.
Wprowadzone rozporządzenie jest konsekwencją przeprowadzonej w 2008 oceny funkcjonowania WPR w kontekście nowych wyzwań (ang. Helath Check). Dokument opracowany w trakcie tej oceny w swojej początkowej części mówi o konieczności lepszego reagowania przez europejski sektor rolniczy na nowe wyzwania i możliwości, w tym zmiany klimatyczne, konieczność lepszego gospodarowania wodą, ochronę różnorodności biologicznej i produkcję „zielonej energii elektrycznej”. Z drugiej strony w części wykonawczej dokumentu znosi się jedyną specyficzną płatność do upraw na cele energetyczne poprzez zapis: „od 2012 r. zniesiona zostanie premia z tytułu uprawy roślin energetycznych”. Sytuacja w przypadku polskiego rolnictwa jest jeszcze bardziej dotkliwa, ponieważ wprowadzone zmiany uniemożliwiły kontynuacje dofinansowywania do zakładania trwałych plantacji roślin energetycznych (wierzba, topola, miskant, ślazowiec).

Zaistniałe fakty skutkują brakiem jednoznacznej interpretacji intencji UE w zakresie rozwoju produkcji na cele energetyczne w sektorze rolniczym. Z jednej strony na etapie deklaracji i ogólnych założeń wyraźnie propaguje się rozwój OŹE, a z drugiej strony rezygnuje się z jakiegokolwiek jej wsparcia w części, za którą odpowiedzialne jest rolnictwo2.



dr inż. Mariusz Matyka
Zakład Systemów i Ekonomiki Produkcji Roślinnej
Instytut Uprawy Nawożenia i Gleboznawstwa – Państwowy Instytut Badawczy w Puławach


1 http://europa.eu/legislation_summaries/environment/tackling_climate_change/l28060_pl.htm
2 Matyka M.: Rolnictwo a odnawialne źródła energii-szanse i zagrożenia, [W:] Z badań nad rolnictwem społecznie zrównoważonym [11]. Program Wieloletni, Raport 3, IERiGŻ-PIB, Warszawa, 2011.


 

Polecamy inne portale

logo-zmianyklimatulogo-klimatazdrowielogo-klimatdladzieci