Adaptacja – Nowe uprawy

Konsekwencją zmieniających się warunków klimatycznych są zarówno zagrożenia, jak i nowe możliwości dla rolnictwa. Między innymi poprzez zmiany w uprawach można ograniczyć negatywne skutki następujących zmian w klimacie. Należy wskazać, że wraz z ociepleniem pojawiają się większe możliwości uprawy w Polsce roślin ciepłolubnych. Rośliny ciepłolubne, charakteryzują się większymi wymaganiami termicznymi, ale równocześnie są odporne w warunki stresu wodnego. Wzrost areału uprawy kukurydzy w Polsce łączony jest z obserwowanym ociepleniem. Coraz częściej rolnicy próbują uprawiać inne rośliny z grupy ciepłolubnych takie jak: sorgo, słonecznik czy winorośl.

Perspektywa dla sorga

Sorgo charakteryzuje się dużą odpornością na dłuższe okresy niedostatku wody. W porównaniu do wymagań wodnych kukurydzy sorgo w procesie transpiracji zużywa dwa razy mniej wody. Sorgo posiada bardzo mocny system korzeniowy dlatego w okresach niedoborów wody wykorzystuje wodę z głębszych warstw gleby, a dodatkowo może ogranicza
straty wody składając liście podczas suszy. Sorgo ze względu na duże potrzeby termiczne wymaga gleb szybko nagrzewających się, czyli lżejszych o umiarkowanej żyzności. W rejonach Polski, gdzie już obecnie obserwujemy duże wahania w plonach kukurydzy z powodu suszy w przyszłości sorgo może być dobra alternatywą.

Szansa dla słonecznika

W perspektywie ocieplenia i wzrostu zasobów ciepła w Polsce można oczekiwać, że zwiększy się w Polsce areał uprawy słonecznika. Słonecznik oleisty wśród jednorocznych roślin oleistych (po soi i rzepaku) zajmuje trzecie miejsce pod względem powierzchni uprawy i poziomu produkcji na świecie. Ponad połowa zasiewów znajduje się w Europie. W Polsce próby wprowadzenia na szerszą skalę uprawy słonecznika oleistego w latach 70 tych XX w. nie powiodły, być może w warunkach cieplejszego klimatu słonecznik stanie się bardziej popularną rośliną wśród polskich upraw. Obecnie istotną przeszkodą w rozpowszechnianiu produkcji stanowią szkody powodowane przez ptaki. Słoneczniej ma niewielkie wymagania siedliskowe, może być więc odpowiedni na polskie warunki glebowe. Obecnie najlepsze warunki do jego uprawy występują w najcieplejszych rejonach Polski, w rejonie dolnośląskim i w południowej Wielkopolsce. Dodatkową zaletą uprawy słonecznika są małe wymagania azotowe w porównaniu z innymi roślinami uprawnymi: zwłaszcza z okopowymi, kukurydzą czy rzepakiem. Uzyskiwane plony na uboższych kompleksach wskazują, że słonecznik lepiej radzi sobie w gorszych warunkach glebowych, gdzie inne rośliny nie plonują zadawalająco np. kukurydza.

Rewitalizacja winorośli

Wzrost zasobów ciepła również stwarza większe szanse uprawy winorośli. Duże grono sympatyków tego krzewu przyczyniło się do rewitalizacji wielu winnic oraz upowszechnienia tej uprawy zwłaszcza na południu kraju, ale i np. na Lubelszczyźnie. Ciepłe południowe lub zachodnie stoki to miejsca idealne do uprawy winorośli w Polsce.

Nowa era dla motylkowatych

Większy udział w strukturze zasiewów roślin motylkowych korzystnie wpływa na zawartość substancji organicznej w glebie poprzez pozostawianie dużej masy resztek pożniwnych, które po stopniowej mineralizacji zwiększają zawartości próchnicy w glebie. Motylkowate mają stać się rozwianiem na zmniejszenie zużycia nawozów azotowych, przy wykorzystaniu których ulatnia się do atmosfery podtlenek azotu, jeden z gazów cieplarnianych powodujących zmiany w klimacie.

Nadzieje dla soi

Kolejną ciepłolubna rośliną, dla której potencjalnie poprawia się warunki klimatyczne do uprawy w kraju jest soja. Do niedawna duże wymagania cieplne soi stanowiły główną przyczynę ograniczającą jej uprawę, dzisiaj jest to głownie konkurencja innych krajów. Ryzyko uprawy soi należy wiązać obecnie groźbą przymrozków występujących od siewu do pełni wschodów, które silnie uszkadzają w tym okresie rośliny. Jest to roślina, która ma duże wymagania glebowe i pokarmowe. Soja ma mocno rozwinięty system korzeniowy, dlatego dobrze znosi suszę. Straty wody są ograniczane dzięki owłosieniu roślin oraz zdolności do ustawienia liści w zależności od zmieniającego się oświetlenia. Podczas okresu wegetacji korzystnie wpływa wysoka temperatura powietrza (23-27 oC) i duże nasłonecznienie (ok. 1000 godz.).

Możliwości dla lucerny

Bardziej popularną rośliną uprawną w Polsce, ze względu na dużą tolerancję na suszę, powinna stać się lucerna. Roślina ta odznaczające się dużymi zdolnościami produkcyjnymi, dostarczają paszy o wysokiej zawartości białka i innych cennych składników pokarmowych. Z uwagi na ich korzystny wpływ na żyzność gleby i na gospodarkę próchniczną, strukturę i tzw. ożywienie gleby, stanowią niezwykle ważne ogniwo zmianowania. Ponadto, wśród innych korzyści środowiskowych, lucerna ma dobry wpływ na pszczoły i jako roślina strączkowa, wychwytuje ona azot z atmosfery i dlatego nie wymaga dużej ilości nawozów mineralnych. Lucerna do uprawy wymaga rejonów bardziej suchych i nasłonecznionych Ponadto charakteryzuje się mniejszymi wymaganiami niż inne rośliny motylkowate, w których na przykład koniczyna czerwona zawodzi z powodu braku wilgoci.

Era roślin energetycznych

W związku z poszukiwaniem alternatywnych źródeł do produkcji energii w rolnictwie poszukuje się roślinna do produkcji biomasy, najbardziej wydajnych oraz przydatnych na cele energetyczne. Do roślin energetycznych, które mogą być uprawiane na obszarze Polski, zaliczamy: wierzbę wiciową, ślazowiec pensylwański (malwa, sida) oraz miskantus. Obecnie w wielu regionach Polski prowadzone są prace związane z oceną potencjału produkcyjnego tych roślin w warunkach klimatu Polski. Wyniki tych badań powinny umożliwić właściwy wybór roślin uprawy oraz wskazać ich potencjalne plony.