Adaptacja – Ubezpieczenia

Zmiany klimatyczne oznaczają wzrost ryzyka działalności rolniczej, dlatego w dobie zmian klimatu rozsądnie jest ubezpieczyć uprawy przed ryzykiem start w plonach. Pamiętać należy jednak, że ubezpieczyciel nie będzie mógł wypłacić ewentualnej polisy jeśli nie udowodnimy, że nasza uprawa była poprawnie prowadzona a straty nie są wynikiem naszego błędu czy zastosowanych środków.

Trudno jest ocenić o ile zwiększy się ryzyko strat w plonach poszczególnych upraw w Polsce, można natomiast na podstawie analizy sytuacji w ostatnich lat wnioskować o potencjalnych zagrożeniach w przyszłości.

Straty gradowe

Jednym z najpopularniejszych ubezpieczeń upraw rolnych w Polsce jest ubezpieczenie od strat gradowych. Konsekwencją opadów gradowych są wyraźne uszkodzenia roślin czy owoców, dlatego łatwo ocenić straty spowodowane przez to zjawisko. W dobie zmian klimatu należy spodziewać się większej częstości wystąpienia i większej gwałtowności burz z opadem gradu niż dotychczas. Burze będą gwałtowniejsze z kilku przyczyn: po pierwsze powietrze o wyższej temperaturze może zmieścić więcej pary wodnej przez co chmura może nieść więcej wody i energii, po drugie w wyższej temperaturze szybciej i gwałtowniej zachodzą procesy parowania czyli chmura burzowa może szybciej się formować, po trzecie napływ chłodniejszej masy powietrza na podłoże bardziej rozgrzane powoduje większą gwałtowność powstawania zjawisk burzowych. W monitorowaniu zjawisk gradowych pomocne są metody obserwacji burz przy pomocy powszechnie już wykorzystywanych radarów meteorologicznych. Radary te pokazują drogi przechodzenia chmur burzowych i ułatwiają stwierdzenie czy istniało prawdopodobieństwo wystąpienia gradu na danym terenie. Istnieją też metody wykrywania wyładowań atmosferycznych, które towarzyszą burzom gradowym. Bieżące dane obserwacyjne dotyczące burz i wyładowań atmosferycznych są udostępniane przez Instytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej na stronie internetowej serwisu www.pogodynka.pl

Straty przymrozkowe

W ostatnich latach temperatura powietrza w miesiącach wiosennych bardzo szybko wzrasta od wartości zbliżonych do 0oC do wartości typowych dla wczesnego lata, czyli do 20oC. Tak szybkie ocieplenie powoduje przyśpieszanie wegetacji roślin, które szybko tracą odporność na niską temperaturę i stają się podatne na uszkodzenia mrozowe. Należy pamiętać, że pogoda na wiosnę w Polsce charakteryzuje się nawrotami chłodu. Zmiany klimatyczne oprócz ogólnego wzrostu temperatury oznaczają również wzrost zmienności warunków pogodowych. Można się więc spodziewać większej zmienności warunków pogodowych szczególnie w okresach przejściowych takich jak wiosna czy jesień. Napływ nad obszar Polski mas powietrza z południa, może powodować gwałtowne ocieplenia, natomiast napływ mas powietrza z północy czy wschodu po okresach wysokiej temperatury będą bardziej szkodliwe dla upraw.

Podtopienia

Prognozy dotyczące zmian klimatu wskazują, że wraz z ociepleniem wzrosną sumy opadu atmosferycznego podczas zimy. Dlatego należy się spodziewać częstszego niż dotychczas w okresie zimowym wystąpienia wód na polach, szczególnie tam gdzie jest wysoki poziom wód gruntowych lub w podłożu zalegająca płytko warstwa nieprzepuszczalnej gliny. W warunkach wysokiej temperatury powstające opady burzowe będą gwałtowniejsze, co może powodować lokalne podmycia, szczególnie na obszarach gdzie system melioracyjny nie jest w pełni sprawny.

Powodzie

Po doświadczeniu powodzi z 2010 roku w Polsce nie trzeba podkreślać, że powodzie stają się coraz groźniejszym zjawiskiem występującym po długotrwałych i wysokich opadach atmosferycznych w Polsce. Powodzie stanowią zagrożenie tak dla upraw prowadzonych w bezpośrednim sąsiedztwie rzek jak i znajdujących się tam gospodarstw. Doliny rzek są naturalnym obszarem prowadzenia działalności rolniczej z uwagi na zasoby urodzajnej gleby jak i większej dostępności wody podczas okresów posusznych. Gospodarujący na obszarach zalewowych rolnicy powinni zdawać sobie sprawę, że w obecnych warunkach klimatycznych panuje większe ryzyko gospodarowania na tych terenach i starać się nie tylko o odpowiednie ubezpieczenia upraw ale i ewentualne wsparcie Państwa w sytuacji wystąpienia start powodziowych.

Susza

Straty z powodu suszy są jednym z najtrudniejszych ubezpieczeń w rolnictwie. Bardzo trudno jest stwierdzić wartość strat spowodowanych przed suszę przed żniwami, co sprawia że ubezpieczyciel ma mało czasu na szacowanie strat na polu. Wraz z prognozowanym ociepleniem należy spodziewać się wzrostu ryzyka strat w plonach z powodu suszy szczególnie dla upraw jarych oraz dla upraw o długim okresie wegetacji np. kukurydzy. Rośliny ozime mogą być beneficjentem wzrostu sum opadu atmosferycznego jaki jest prognozowany na obszarze Polski podczas miesięcy zimowych, przez co susza może być dla nich mniej szkodliwa. W ostatnich latach problem strat plonów z powodu suszy w Polsce jest oraz bardziej zauważalny. Straty suszowe w rolnictwie notowane są praktycznie co drugi rok. Trudna sytuacja w rolnictwie po suszy w 2006 roku, kiedy straty stwierdzano niemalże we wszystkich uprawach spowodowała intensyfikacje prac nad nowymi formami ubezpieczania upraw, również z dofinansowaniem skarbu państwa. Likwidacja szkód suszowych, która zgodnie z polskim prawem jest przeprowadzana na podstawie lustracji polowych ułatwia prowadzony przez Instytut Uprawy, Nawożenia i Gleboznawstwa, System, Monitoringu Szuszy Rolniczej www.susza.iung.pulawy.pl

Straty zimowe

Dotychczas straty zimowe występowały w Polsce najczęściej po zimach z długo zalegającą pokrywą śnieżną lub niską temperaturą podczas zimy. Należy zaznaczyć, że warunki zimowe w Polsce są bardzo zróżnicowane. W warunkach dotychczasowego klimatu notowano tak zimy z długo zalegającą pokrywą śnieżną, jak również zimy bezśnieżne. W warunkach obecnego klimatu powinien nastąpić wzrost liczby zim ciepłych, co nie oznacza że nie będą występować zimy tak ostre jak dotychczas. Paradoksalnie mniej bezpieczne z punktu widzenia powstawania strat w uprawach będą zimy zaliczane do tych najcieplejszych, ponieważ podczas tych zim wtargnięcie na obszar Polski zimnego powietrza w północy czy wschodu może powodować znaczące straty.

Nowe rozwiązania – ubezpieczenia indeksowe

Istnieje potencjalna możliwość, że suma start spowodowanych przez zjawiska pogodowe będzie z biegiem lat wzrastać, co może spowodować że stawki składek ubezpieczeniowych wzrosną i w konsekwencji rolnika nie będzie stać na ubezpieczenie upraw. Już obecnie z danych towarzystw ubezpieczeniowych wynika, że z roku na rok wypłaty z powodu strat pogodowych są coraz częstsze, a za przyczynę tego podaje się zazwyczaj problem zmian klimatycznych. Większe wypłaty ubezpieczeń zwieszają koszty ubezpieczania po stronie ubezpieczyciela i przekładają się na wzrost składek ubezpieczeniowych. W rolnictwie ocena szkód spowodowanych przez ekstremalne warunki pogodowe jest szczególnie kosztowna, bo wymaga przeprowadzania dokładnych lustracji polowych. Rozwiązaniem ograniczającym koszty ubezpieczeń jest wprowadzenie tzw. ubezpieczeń indeksowych. Ubezpieczenia te polegają na wypłacaniu zryczałtowanych kwot ubezpieczenia dla rolników gospodarujących na określanym obszarze bez lustracji polowej a jedynie na podstawie przyjętego wskaźnika monitorowania zjawiska. W przypadku suszy wskaźniki takie uzyskiwane są na podstawie zdjęć satelitarnych. Pozwala to obniżyć koszty ubezpieczenia i zapewnić ubezpieczenie upraw nawet w krajach rozwijających. Ubezpieczenia indeksowe wydają się być obiecującą formą ubezpieczeń upraw również w Polsce dla rejonów o dużym rozdrobnieniu rolnictwa.