Miniatlas upraw

Mapa 1. Średnia roczna suma opadu atmosferycznego (Źródło; Model Agroklimatu Polski, IUNG-PIB)

Najwyższe sumy opadu atmosferycznego notowane są na południu Polski, w rejonach podgórskich, jest to powyżej 800 mm, w obszarach górskich sumy opadu przekraczają nawet 1000 mm. W pasie wyżyn oraz na północy suma opadu waha się od 550 do 650 mm. Przyjmuje się, że przy odpowiednim rozkładzie opadów w ciągu roku jest to optymalna wielkość do prowadzenia produkcji rolniczej. Najmniejsze sumy opadu atmosferycznego występują na Kujawach i w Wielkopolsce, gdzie wynoszą od 450 do 550 mm, w okresie wegetacji występują tam często warunki suszy.

Mapa 2. Bonitacja Agroklimatu Polski (Źródło; Model Agroklimatu Polski, IUNG-PIB)

Ocena przydatności klimatu Polski na podstawie Wskaźnika Agroklimatu wskazuje, że najkorzystniejsze obszary dla rolnictwa znajdują się w województwie dolnośląskim i opolskim, gdzie wskaźnik przekracza wartość 98 pkt. Najmniej korzystnymi obszarami dla rolnictwa według tego wskaźnika (poza górami) są obszary okolic Suwałk, gdzie wartości tego wskaźnika wynoszą około 85 pkt. Oznacza to, że w wieloleciu w okolicach Suwałk warunki dla plonowania podstawowych roślin są o około 15-20% gorsze od tych na Dolnym Śląsku. Uogólnienie to nie dotyczy roślin ciepłolubnych takich jak kukurydza, plonowanie których w wieloleciu jest znacznie bardziej zróżnicowane.

Mapa 3. Optymalny termin siewu kukurydzy

Odpowiedni termin siewu kukurydzy podobnie jak i innych roślin uprawnych jest jednym podstawowych czynników decydujących o uzyskiwanych plonach. Wykonanie siewu kukurydzy powinno odbyć się w warunkach pozwalających na natychmiastowy wzrost rośliny, w przypadku kukurydzy temperatura gleby powinna osiągnąć 8oC. We wcześniejszych zaleceniach agrotechnicznych (tych z przed 2000 roku), proponowano wykonywanie siewu kukurydzy pod koniec kwietnia lub w pierwszych dniach maja. W latach tych przeważała w Polsce uprawa kukurydzy na kiszonkę, opóźnienie siewu kukurydzy było wtedy nawet korzystne ponieważ w warunkach długiego dnia kukurydza wytwarza większą masę zieloną. W przypadku uprawy kukurydzy z przeznaczeniem na ziarno opóźnianie siewu nie jest wskazane, dlatego siew należy przeprowadzić gdy tylko są do tego odpowiednie warunki termiczne. Prezentowana mapa pokazuje, że przeciętnie na Dolnym Śląsku, południu Wielkopolski i na Podkarpaciu, w warunkach lat 2001-2010 (cieplejszych od wcześniejszej normy termicznej o około 0,8oC), optymalnie siew kukurydzy można przeprowadzić w połowie kwietnia. Na większości obszaru Polski siew kukurydzy powinno się przeprowadzić do 25 kwietnia, a w północnych rejonach siew należy wykonać w ostatnich dniach kwietnia lub na początku maja.

Mapa 4. Suma temperatury efektywnej dla kukurydzy

 

W klimatologii charakteryzując warunki termiczne np. do celów turystycznych podaje się najczęściej średnią temperaturę powietrza dla roku, a bardziej szczegółowo, średnią temperaturę powietrza w poszczególnych miesiącach. Do oceny przydatności warunków klimatycznych dla roślin, lepszym wskaźnikiem od średniej temperatury jest suma temperatury efektywnej, która jest takim „miernikiem” ciepła wykorzystywanym do opisu rozwoju roślin. Metoda ta polega na sumowaniu temperatury średniej dobowej kolejnych dni okresu wegetacyjnego. Naukowcy wyznaczyli odpowiednie sumy temperatury efektywnej wskazujące na osiągniecie danego etapu rozwoju tak roślin jak i szkodników. Suma temperatury efektywnej wskazuje, czy dana roślina ma szanse dojrzewania w danym klimacie, kiedy jest przeciętny termin poszczególnych faz rozwojowych oraz zbiorów. Przy opracowaniu mapy suma temperatury efektywnej była liczona gdy średnia dobowa temperatura powietrza przekroczyła 10oC a prób termiczny dla temperatury efektywnej został określony na 6oC. Wymagania termiczne kukurydzy określone są przez hodowców tzw. liczbą FAO. Wyższa liczba FAO informuje o większych potrzebach cieplnych (termicznych) danej odmiany kukurydzy. Prezentowana mapa pokazuje, że w warunkach klimatycznych z lat 2001-2010, w przeciętnym roku na większości obszaru Polski kukurydza FAO 290 ma szanse dojrzenia. Mapa ta wskazuje również, że nie ma większego zróżnicowania poza obszarami północnymi, ryzyka uprawy kukurydzy na ziarno do FAO 290 w Polsce.

Mapa 5. Średnia data dojrzałości pierwszego pokolenia omacnicy prosowianki

Szkodnik kukurydzy omacnica prosowianka (Ostrinia nubilalis), do niedawna występowała tylko w najcieplejszych południowych i południowo zachodnich rejonach Polski. Obecnie zasięg jej występowania znacznie przesunął się w kierunku północy i szkodnik ten kontynuuje swoją ekspansję podążając za zwiększającym się areałem kukurydzy w Polsce. Mapa została wykonana na podstawie obliczenia sumy temperatury efektywnej, metody umożliwiającej śledzenie rozwoju roślin i szkodników, których tempo rozwoju zależy głównie od warunków termicznych. W przypadku omacnicy prosowianki, coraz powszechniejszego szkodnika kukurydzy w Polsce dojrzałość pierwszego pokolenia wyznacza suma temperatury efektywnej równa 330oC liczona dla progu termicznego 10oC. Prezentowana mapa opracowana dla normy klimatycznej 2001-2010, pokazuje że w najcieplejszych rejonach Polski, na Dolnym Śląsku, południu Wielkopolski i na Podkarpaciu pod koniec czerwca, natomiast na większości obszaru Polski na początku lipca. W północnych rejonach Polski pierwsze dojrzałe pokolenie omacnic powinno przeciętnie pojawiać się w połowie lipca.

Mapa 6. Suma temperatury efektywnej dla winorośli

Na podstawie sumy temperatury efektywnej można ocenić szanse dojrzewania winorośli w określonym regionie geograficznym w Polsce. Zasoby ciepła potrzebne do dojrzewania winorośli opisuje suma temperatury efektywnej liczona dla progu termicznego 10oC. Prezentowana mapa wskazuje, że w centralnej i południowej Polsce (poza obszarami górskimi)) suma temperatury efektywnej dla winorośli w przeciętnym roku przekracza 950 stopnio-dni natomiast nie jest większa od 1100 stopnio-dni.

Mapa 7. Bonitacja warunków termicznych do uprawy winorośli w Polsce

Mapa bonitacji warunków termicznych dla uprawy winorośli została opracowana na podstawie sumy temperatury efektywnej liczonej dla progu termicznego 10oC. Po przekroczeniu tego progu winorośl zaczyna się rozwijać a osiąga dojrzałość po przekroczeniu określonej dla poszczególnych odmian sumy temperatury. Według przejętej bonitacji większość obszaru Polski, charakteryzuje się umiarkowaną przydatnością do uprawy winorośli. Analiza dotyczy obszarów pól uprawnych dlatego w celu polepszenia warunków termicznych dla uprawy winorośli, należy uprawiać winorośl przede wszystkim na stokach o ekspozycji południowej lub południowo zachodniej.